انحراف ستون فقرات یا اسکولیوز چیست ؟ علائم و روشهای درمان

اسکولیوز یا انحراف ستون فقرات ، انحراف یک طرفه یا جانبی ستون فقرات است که اغلب در سنین بزرگسالی نمود پیدا می کند. هرچند این مشکل در افرادی که به عارضه هایی همچون فلج مغزی و دیستروفی عضلانی دچار هستند ، به کرات دیده شده است ، اما همچنان علت بروز این دسته از بیماری های اسکلتی عضلانی در دوران کودکی نامعلوم است. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه ، با ادامه این مقاله از دکتر امیر فرزام پور ، متخصص طب فیزیکی خوب در کرج همراه باشید.

انحراف ستون فقرات یا اسکولیوز چیست؟

اسکولیوز یا انحراف ستون فقرات یک انحنای جانبی (کناری) غیرطبیعی در ستون فقرات است. در یک ستون فقرات سالم، اگر از پشت به فرد نگاه کنیم، ستون فقرات باید کاملاً صاف باشد. اما در افراد مبتلا به اسکولیوز، ستون فقرات به خم می ‌شود. علاوه بر انحنای جانبی، اسکولیوز اغلب با چرخش مهره‌ها همراه است که باعث کج شدن لگن و قوز کردن شانه ‌ها می ‌شود.
کمتر از ۱۰ درجه: انحراف جزئی و معمولاً نیاز به درمان خاصی ندارد، فقط تحت نظر است.
۱۰ تا ۲۵ درجه: اسکولیوز خفیف معمولاً با ورزش و مراقبت کنترل می ‌شود.
۲۵ تا ۴۵ درجه: اسکولیوز متوسط معمولاً نیاز به استفاده از بریس (کمربند اصلاحی) دارد.
بیشتر از ۴۵ تا ۵۰ درجه: اسکولیوز شدید که معمولاً نیاز به جراحی دارد.

انواع انحراف ستون فقرات

انحراف ستون فقرات ، انواع مختلفی را شامل می شود که عبارتند از اسکولیوز خفیف ، انحراف مهره ، انحراف جانبی ، اسکولیوز کودکان ، اسکولیوز بزرگسالان.

اسکولیوز خفیف. این عارضه زمانی پدید می آید که ستون فقرات ، به سمت راست یا چپ انحراف پیدا می کند. درصورتیکه این عارضه شدت و درد نداشته باشد ، از نوع خفیف محسوب می شود. برای درمان اسکولیوز خفیف ، تمرینات فیزیوتراپی و اصلاحی مخصوص ستون فقرات کارساز است.

انحراف مهره ستون فقرات. زمانیکه چند مهره از ستون فقرات بیش از حد به یکی از جهات باشد ، باعث بروز این مشکل می شود. گاهی ممکن است انحراف در دیسک ، بین مهره قرار بگیرد و باعث درد در دیسک کمر و گردن شود. این مورد ، باعث انحراف ستون فقرات نمی شود ، ولی مشکلات زیادی را به همراه دارد.

انحراف جانبی ستون فقرات. ستون فقرات به سمت راست یا چپ تمایل پیدا می کند و از درجه خفیف تا حاد دسته بندی می شود.

انحراف ستون فقرات کودکان. کودک بصورت مادرزادی یا در اثر حادثه ای ، ممکن است به این انحراف دچار شود. هنگامیکه این علائم را در کودکتان مشاهده کردید ، به پزشک مراجعه نمایید:

• خواب منظم ندارد
• به خوبی نمی تواند راه برود یا بنشیند
• سیستم ایمنی ضعیفی دارد
• اجابت مزاج خوب و منظمی ندارد

معمولاً راه درمان کودکانی که با این اختلال متولد می شوند ، جراحی است.

انحراف ستون فقرات در بزرگسالان. به مرور زمان و با عدم استفاده درست از ستون فقرات و فعالیت های نامناسب ، مثل بد نشستن طولانی مدت ، ممکن است ستون فقرات با مشکلاتی نظیر گودی کمر یا قوز مواجه شوند و مهره ها آسیب جدی ببینند.

علائم اسکولیوز

افراد مبتلا به اسکولیوز ، در حالت ایستاده بدنشان به یک سمت متمایل می شود. از دیگر علائم مربوط به آن ، می توان به موارد ذیل اشاره کرد :

• کتف ، کمر و لگن نانتقارن
• برجستگی و برآمدگی تیغه یا استخوان یکی از شانه ها
• نمایان بودن دنده ها در یک سمت از بدن

موارد بالا ممکن است به بروز درد و گرفتگی در ناحیه تحتانی کمر و درد و بی حسی در پاها منجر شوند. همچنین ، به سبب فشارهای عضلانی فرد احساس کوفتگی می کند. برای تشخیص این مورد ، نیاز است تا به یک متخصص طب فیزیکی خوب در کرج مراجعه نمایید.

سن بروز انحراف ستون فقرات

اسکولیوز یا انحراف ستون فقرات یک بیماری محدود به یک سن خاص نیست و می ‌تواند در افرادی با سنین مختلف رخ دهد، اما زمان بروز انحراف ستون فقرات نقش مهمی در نوع و درمان بیماری دارد. بنابراین اسکولیوز را بر اساس سن به دسته ‌های زیر تقسیم می ‌کنند:

۱. اسکولیوز نوزادی
این نوع انحراف ستون فقرات از بدو تولد تا سن ۳ سالگی رخ می ‌دهد. خوشبختانه این نوع از بیماری بسیار نادر است و بیشتر در پسران شایع است. در بسیاری از موارد، این انحراف خود به ‌خود برطرف می ‌شود اما در مواردی که پیشرفت می‌ کند، می ‌تواند بسیار شدید و ناتوان‌ کننده باشد.

۲. اسکولیوز کودکی
اسکولیوز کودکی در سنین ۳ تا ۹ سالگی بروز می‌ کند. از آنجا که کودک در این سن هنوز رشد زیادی دارد، خطر پیشرفت انحراف و تبدیل شدن به یک مشکل جدی در بزرگسالی بسیار بالاست ؛ بنابراین انحراف ستون فقرات کودکان نیاز به نظارت دقیق و اغلب درمان‌ های فعال دارد.

۳. اسکولیوز نوجوانی
این شایع‌ ترین نوع اسکولیوز است و حدود ۸۰ درصد موارد را تشکیل می ‌دهد. همان‌ طور که از نامش پیداست، علت مشخصی ندارد و در دوران بلوغ، بین سنین ۱۰ تا ۱۸ سالگی رخ می‌ دهد. این نوع در دختران شایع ‌تر از پسران است. از آنجا که در این دوران جهش رشدی اتفاق می ‌افتد، انحراف می ‌تواند به سرعت بدتر شود بنابراین تشخیص زودهنگام در مدارس توسط والدین و معلمان در این سن حیاتی است.

۴. اسکولیوز بزرگسالی
اسکولیوز یا انحراف ستون فقرات جوانی می تواند نتیجه نادیده گرفته شده در نوجوانی باشد یا می ‌تواند در اثر فرسایش مهره‌ ها و ضعف عضلات و مفاصل در سنین بالا رخ دهد . در این سن، درد کمر و علائم فشرده شدن عصب ‌ها اغلب از خود انحراف شایع ‌تر است.

دریافت نوبت معاینه و مشاوره با پر کردن فرم زیر 

علت وقوع انحراف ستون فقرات

در برخی موارد، بروز اسکولیوز علل و دلایل کاملاً مشخصی دارد. متخصصان ، عارضه مذکور را در دو قسم ساختاری و غیر ساختاری تقسیم بندی کرده اند.
در اسکولیوزهای غیر ساختاری ، ستون فقرات عملکرد نرمال و طبیعی دارد ، اما ظاهر آن کج به نظر می رسد. این امر ، به سبب دلایل متعددی همچون بلندتر بودن یکی از پاها ، اسپاسم عضلات و التهاباتی مانند آپاندیسیت نمود پیدا می کند. چنانچه موارد ذکر شده بهبود یابند ، انحراف ستون فقرات نیز رفع می شود. در اسکولیوزهای ساختاری ، انحراف و کجی ستون فقرات ثابت و برگشت ناپذیر می باشد. علت و فاکتورهای دخیل در بروز این عارضه عبارتند از :

• فلج مغزی
• دیستروفی عضلانی
• ناهنجاری های مادرزادی
• عفونت ها
• تومور
• عوامل ژنتیکی مانند سندرم مارفان و سندرم داون

شایان ذکر است که در بعضی موارد ، علل بروز انحراف ستون فقرات نامشخص است. این موارد ، در دسته اسکولیوز ایدیوپاتیک قرار می گیرند. در خصوص اسکولیوز ایدیوپاتیک می توان گفت که سوابق خانوادگی و ژنتیکی مربوط به این عارضه ، ریسک بروز اسکولیوز را در فرد یا دیگر اعضای خانواده نیز بالا می برد. چنانچه خود یا یکی از فرزندانتان به این بیماری اسکلتی عضلانی دچار هستید ، لازم است سایر فرزندانتان مرتباً تحت نظر متخصص معاینه شوند.

عوارض جدی عدم درمان اسکولیوز

بسیاری از افراد فکر می‌ کنند اسکولیوز فقط یک مشکل زیبایی است، اما نادیده گرفتن آن می ‌تواند عواقب جدی و مادام ‌العمری داشته باشد:
مشکلات تنفسی و قلبی
در موارد شدید انحنای بیش از ۶۰-۷۰ درجه ، قفسه سینه فشرده می‌ شود و فضای کافی برای باز شدن ریه‌ ها وجود ندارد. این وضعیت می ‌تواند منجر به نارسایی ریوی، کاهش ظرفیت تنفسی و در نهایت فشار بر قلب شود.
درد مزمن و ناتوانی حرکتی
فشار نامتقارن روی مهره‌ ها و دیسک ‌ها باعث فرسایش زودرس مفاصل می‌ شود. این موضوع منجر به دردهای مزمن کمر و گردن می‌ شود که می‌ تواند کیفیت زندگی را به شدت کاهش دهد و فرد را از انجام فعالیت ‌های روزمره باز دارد.
مشکلات عصبی
در موارد بسیار نادر و شدید، انحنای ستون فقرات می‌ تواند به نخاع یا ریشه‌ های عصبی فشار وارد کند. این فشار منجر به علائمی مانند بی‌ حسی، گزگز، ضعف عضلانی در دست ‌ها و پاها، و در موارد حاد، مشکلات کنترل مثانه و روده می ‌شود.
تغییر شکل دائمی اندام‌ ها
عدم درمان اسکولیوز می ‌تواند منجر به کج شدن دائمی لگن، کوتاهی یک پا (نسبت به دیگری) و تغییر فرم کلی بدن شود که جراحی را در بزرگسالی پیچیده ‌تر و پرخطرتر می‌ کند.

درمان اسکولیوز در کرج

در راستای اتخاذ روند درمانی ، فاکتورهای متعددی دخیل هستند که شدت انحراف ستون فقرات ، مهم ترین آن ها می باشد. در وهله اول ، کنترل علائم ناشی از اسکولیوز و درمان آن به روش های غیر جراحی هدف است ؛ خصوصاً در صورتی که فرد بیمار همچنان سن رشد و بلوغ خود را به طور کامل سپری نکرده باشد. به طور معمول در قدم اول روند درمانی ، فیزیوتراپی به همراه تمرینات و حرکات کششی انجام می شود. در صورت لزوم و صلاحدید متخصص طب فیزیکی خوب در کرج ، تغییراتی در برنامه غذایی فرد نیز اعمال می گردد. ورزش های تحمل وزن ، همانند پیاده روی از پوکی استخوان جلوگیری کرده و علائم ناشی از اسکولیوز را بهبود می بخشد.

چنانچه عارضه اسکولیوز با پوکی استخوان همراه باشد ، با ساییده شدن استخوان ها ، انحراف ستون فقرات نیز تشدید می شود. بنابراین ، پروسه درمانی اتخاذ شده باید هر دو اختلال را مورد هدف قرار دهد. اگر با ادامه دادن روند درمانی ، درد همچنان احساس شود یا علائم اسکولیوز به حدی شدید باشند که حرکت شخص را محدود سازد ، روند جراحی گزینه بعدی برای درمان است.

استفاده از بریس

یکی دیگر از روندهای درمانی انحراف ستون فقرات در کرج ، استفاده از بریس می باشد. بریس ها در انواع مختلفی در دسترس هستند. بهترین متخصص طب فیزیکی کرج ، با توجه به مشخصه های بیمار همچون سن ، درجه انحنای ستون فقرات و سبک و شرایط کار و زندگی او ، یکی از انواع آن را برای بیمار تجویز می نماید. معمولاً این روند درمانی ، نتایج رضایت بخشی را به همراه دارد.

انواع بریس

مهاربندی که از ناحیه بالای ستون فقرات تا منطقه سرینی را پوشش می دهد ، TLSO نام دارد. این مدل ، بیشترین استفاده را در میان بیمارانی دارد که دچار انحراف ستون فقرات شده اند و از زیر بغل تا باسن را در بر می گیرد. مدل دیگری از بریس وجود دارد که از گردن تا باسن ادامه دارد و به آن CTLSO گفته می شود. اینکه این مهاربندها باید به صورت تمام وقت استفاده شوند یا فقط هنگام استراحت ، به تشخیص بهترین متخصص بیماری های مفصلی در کرج وابسته است. در ادامه ، در مورد هر کدام توضیح داده ایم :

مهاربندهای دائمی یا فول تایم

• بریس Boston : در سال های اخیر ، میزان استفاده از این مدل بالاتر رفته است و این نوع مهاربند به شایع ترین آن مبدل شده است. این بریس ، از دسته TSLO محسوب شده و از زیر بغل تا ناحیه سرینی را تحت پوشش خود قرار می دهد. در این مدل به جای فلز ، از یک پلاستیک محکم اما سبک استفاده شده و زیر لباس پوشیده می شود. توجه داشته باشید که این مهاربند از پشت بسته خواهد شد ، به همین خاطر به تنهایی نمی توانید آن را بپوشید.
• بریس Wilmington : این نوع از مهاربند ، تفاوت زیادی با مدل قبلی ندارد ؛ چون از همان جنس ساخته شده است و باید آن را مثل یک ژاکت پوشید. تنها فرق این دو مدل این است که این بریس باید از جلو بسته شود.
• بریس Milwaukee : امروزه برای درمان انحراف ستون فقرات ، زیاد از این نوع استفاده نمی شود و در دسته CTLSO قرار می گیرد. این مهاربند ، از یک ساختار فلزی سفت تشکیل شده است و باید آن را روی لباس پوشید. به علت سایز ، وزن و ظاهر آن امروزه پزشکان دیگر آن را مورد استفاده قرار نمی دهند.